Τεχνική της Μετάφρασης

Η τεχνική της μετάφρασης για πολλούς θεωρείται, ότι είναι μια εύκολη διαδικασία αρκεί να γνωρίζουν την γλώσσα-πηγή και τη γλώσσα-στόχο. Όμως κατά τη διαδικασία της μετάφρασης κρύβονται σοβαρά προβλήματα-παγίδες.

Τα συχνότερα προβλήματα είναι:

• Η ασυνέπεια χρήσης κεφαλαίων χαρακτήρων και συμβόλων. Μέσα σε ένα κείμενο έχει μεγάλη σημασία να ξεχωρίζονται οι προτάσεις και να αναγνωρίζονται τα κύρια ονόματα.
• Οι υπερβολικά μεγάλες και περίπλοκες προτάσεις. Ο αναγνώστης είναι δύσκολο να συγκρατήσει το νόημα, όταν υπάρχουν μεγάλες προτάσεις. Η ανάγνωση των μικρών προτάσεων είναι πιο εύκολη και το νόημα δεν εξαλείφεται.
• Η χρήση πολλών και άγνωστων συντομογραφιών. Όταν δεν υπάρχουν αντίστοιχες συντομογραφίες στη γλώσσα-στόχο, καλό είναι να μην δημιουργούμε αυθαίρετα άγνωστες συντομογραφίες. Εξαίρεση είναι, όταν υπάρχουν μεγάλες σε έκταση έννοιες, αρκεί μία φορά να γραφτεί ολοκληρωμένα με τη συντομογραφία του σε παρένθεση, ώστε να τη χρησιμοποιήσουμε στο υπόλοιπο του κειμένου.
• Η κατά λέξη μεταφρασμένος λόγος, χωρίς ειρμό. Η μετάφραση λέξη προς λέξη είναι η πρώτη μέθοδος, που χρησιμοποιείται ως πρώτη προσέγγιση στο κείμενο. Όμως πολλές φορές αυτή τη μέθοδος δε δίνει ένα σωστό τελικό αποτέλεσμα. Είτε επειδή το συντακτικό είναι λανθασμένο για τη γλώσσα-στόχο και δεν έχει φυσιολογική ροή ο λόγος, είτε επειδή υπάρχουν παροιμίες και εκφράσεις, που η κατά λέξη μετάφραση αποδίδει άλλο νόημα σχετικά με το συγκείμενο. Στη δεύτερη περίπτωση υπάρχει η δυνατότητα της δημιουργικότητας, δηλαδή της ελεύθερης μετάφρασης, η οποία συνοδεύεται με την προσαρμογή στα χαρακτηριστικά του πολιτισμού-στόχου.
• Οι περίεργες και εξωγήινες λέξεις και φράσεις. Ανάλογα με το είδος του κειμένου υπάρχει και το ανάλογο λεξιλόγιο. Εάν το κείμενο είναι επιστημονικής, νομικής, κλπ φύσεως, γίνεται χρήση ορολογίας και εξειδικευμένου λεξιλογίου. Εάν το κείμενο είναι για απλή χρήση, η χρήση      περίπλοκου λεξιλογίου δε θα αντιστοιχεί στο είδος του κειμένου και ταυτόχρονα δε θα γίνεται κατανοητό στον αναγνώστη.

Η επιστήμη της Γλωσσολογίας

Η Γλωσσολογία είναι η επιστήμη, η οποία επιδιώκει να απαντήσει στα ερωτήματα:

-      τι γνωρίζουμε όταν γνωρίζουμε μια γλώσσα,

-      πώς κατακτάται αυτή η γνώση, και

-      πώς χρησιμοποιείται.

Προσεγγίζει τη γλώσσα σύμφωνα με την ανθρώπινη συμπεριφορά, τη ψυχολογία, την κοινωνία και τον πολιτισμό, ώστε να καθορίσει τα μοναδικά χαρακτηριστικά στην ανθρώπινη γλώσσα, τις διαφορές μεταξύ των γλωσσών και τους λόγους που εξελίσσονται οι γλώσσες ή που υπάρχουν νεκρές και νέες γλώσσες.

Η επιστήμη της γλωσσολογίας διαιρείται σε θεωρητική και εφαρμοσμένη.

Η θεωρητική Γλωσσολογία εξετάζει το φωνολογικό σύστημα, την άρθρωση και πρόσληψη των φθόγγων (φωνητική), το σχηματισμό λέξεων (μορφολογία) και φράσεων και προτάσεων (σύνταξη), τη σημασία των γλωσσικών εκφράσεων (σημασιολογία), καθώς και τη χρήση της γλώσσας (πραγματολογία). Κατά τα μέσα του 20ού αιώνα, η θεωρητική Γλωσσολογία επικεντρώθηκε στην αναζήτηση επεξηγήσεων, οι οποίες προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα της κατάκτησης της γλώσσας από τους ανθρώπους και τη δομής και λειτουργίας του ανθρωπίνου νου.

Η εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, με τη βοήθεια της Ψυχολογίας, των Μαθηματικών, της Κοινωνιολογίας κ.τ.λ., εξετάζει τον τρόπο που κατακτάται και χρησιμοποιείται η γλώσσα από τους ανθρώπους. Μέσω της εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας ανακαλύπτονται νέοι μέθοδοι για την καλύτερη προσέγγιση και εκμάθηση της γλώσσας. Ανάλογα με τον τομέα που επεξεργάζεται η εφαρμοσμένη Γλωσσολογία διαιρείται σε κλάδους όπως: Διδακτική και Εκμάθηση Ξένων Γλωσσών (ανάπτυξη μεθόδων διδασκαλίας ξένων γλωσσών), Κλινική Γλωσσολογία (ανάλυση και θεραπευτική αντιμετώπιση των γλωσσικών διαταραχών), Εκπαιδευτική Γλωσσολογία (η χρήση της μητρικής γλώσσας στα σχολεία), Λεξικογραφία (μέθοδοι και τεχνικές συγγραφής λεξικών), Μετάφραση (μέθοδοι μετάφρασης / απόδοσης κειμένων από γλώσσα σε γλώσσα), Κοινωνιογλωσσολογία (μελέτη της σχέσης μεταξύ γλώσσας και κοινωνίας), Ψυχογλωσσολογία (σχέση γλώσσας και ανθρώπινης συμπεριφοράς), Δικαστική Γλωσσολογία (ανάλυση και εκτίμηση γλωσσικών δεδομένων για τις ανάγκες δικαστικών υποθέσεων).

Πολιτκή & Νομική Ορολογία

Πολιτκή & Νομική Ορολογία

• Eur-lex (το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης)
• Europa glossaire (Γλωσσάριο βασικής κοινοτικής ορολογίας)
• europa.eu
• europedia.moussis.eu
• Eurovoc
• Foreignword.com
• Glossaire juridique (net-iris.com)
• ΙΑΤΕ (Inter Active Terminology for Europe)
• La base de données CRITER
• Sigles et acronymes (Συντμήσεις και αρκτικόλεξα της Ευρωπαϊκής Ένωσης - EL)

• Λεξικό ορολογίας του δημοσιοϋπαλληλικού δικαίου (EL-FR & FR-EL)
• Ορολογία δημοσίων συμβάσεων (CPV 1998, SIMAP) (EL-FR & FR-EL)

Οικονομική Ορολογία

Οικονομική Ορολογία

• BNP-Paribas: Lexique
• DAFA (Dictionnaire d'Apprentissage du Français des Affaires)
• Dictionnaire francophone des acronymes (Acrodict)
• Financial Times Lexicon
• Foreignword.com
• France Terme (Termes recommandés au Journal officiel de la République française)
• Glossaire des termes de gestion
• ΙΑΤΕ (Inter Active Terminology for Europe)
• Le grand dictionnaire terminologique (Office québécois de la langue française)
• Lexique de la terminologie du G8 et du G20 - Lexique français-anglais
• TERMDAT-Internet (Βάση ορολογίας της Ελβετικής Συνομοσπονδίας)
• TermCoord
• Terminologie du FMI
• TERMIUM Plus (Bureau de la Traduction - Canada)

• Οικονομικά λεξικά του δικτυακού τόπου Globegate
• Ορολογία δημοσίων συμβάσεων (CPV 1998, SIMAP - Γαλλικά – Ελληνικά & Ελληνικά-Γαλλικά)

Βάσεις Ορολογίας

Βάσεις Ορολογίας

IATE -  Βάση ορολογίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 24 γλώσσες.

IMF -  Βάση δεδομένων οικονομικής ορολογίας από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Αγγλικά, Κινέζικα, Αραβικά, Ρωσικά, Γαλλικά, Ιαπωνικά, Πορτογαλικά, Ισπανικά)

INFOTERM  - Βάση δεδομένων όρων τεχνολογίας πληροφοριών σε τρεις(3) γλώσσες (Ελληνικά, Αγγλικά, Γαλλικά)

ITU - Βάση ορολογίας της Διεθνούς Ένωσης Τηλεπικοινωνιών σε έξι(6) γλώσσες και με ορισμούς.

TELETERM - Βάση δεδομένων τηλεπικοινωνιακών όρων σε τέσσερις(4) γλώσσες (Ελληνικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά)

TERMIUM Plus - Βάση ορολογίας της Μεταφραστική Υπηρεσία της καναδικής κυβέρνησης σε τρεις(3) γλώσσες (Αγγλικά, Γαλλικά και Ισπανικά)

UNESCOTERM - Βάση ορολογίας της UNESCO (Αραβικά, Κινέζικα, Αγγλικά, Γαλλικά, Ρωσικά και Ισπανικά)

UNTERM  - Βάση δεδομένων ορολογίας των Ηνωμένων Εθνών (Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ρωσικά, Κινέζικα, Αραβικά)

Η οργάνωση ενός μεταφραστή

Η οργάνωση ενός μεταφραστή

Ένας μεταφραστής πρέπει να λειτουργεί με βάση τριών βασικών σημείων:

• οργάνωση και διαχείριση αρχείων:

Η οργάνωση των αρχείων για το μεταφραστικό έργο βοηθάει στην επιλογή των ήδη μεταφρασμένων ή παράλληλων κειμένων και των ορολογιών που θα χρησιμοποιηθούν. Επιπλέον πρέπει να ελέγξει τα υπάρχοντα βοηθήματα ή να τα προμηθευτεί, όπως λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, κλπ,  που θα χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη του μεταφραστικού έργου.

• διαχείριση δεδομένων πελάτη και μεταφραστή:

Ο μεταφραστής πρέπει να λαμβάνει υπόψιν του, ποιος ζήτησε να γίνει η μετάφραση, για ποιο σκοπό το χρειάζεται, σε ποιον απευθύνεται. Με αυτόν τον τρόπο, ο μεταφραστής μπορεί να αποφασίσει για το λεξιλόγιο που θα χρησιμοποιήσει, για το ύφος που θα έχει το μετάφρασμα ακόμα και αν θα μεταφερθούν όλα τα στοιχεία του πρωτότυπο στο μετάφρασμα.

• διαχείριση της ροής εργασίας:

Η ροή εργασίας αφορά τη προθεσμία ολοκλήρωσης της μετάφρασης, την ημερομηνία παράδοσης στον πελάτη και την άμεση αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων που μπορεί να προκύψουν κατά τη διαδικασία της μετάφρασης.

Πέρα από τη γνώση της γλώσσας-πηγής και της γλώσσας-στόχος ο μεταφραστής θα πρέπει για την επίτευξη του έργου να συμβουλεύεται έντυπα ή ηλεκτρονικά λεξικά, εγκυκλοπαίδειες, να χρησιμοποιεί παράλληλα κείμενα, μεταφραστικές μνήμες, να γνωρίζει ή να πληροφορείται για το θέμα που ασχολείται το κείμενο, για τον πολιτισμό-πηγή και πολιτισμό-στόχο.

Μεταφραστικό δάνειο: Ορισμός

Μεταφραστικό δάνειο [loan translation / calque]

H λέξη η οποία δεν εισέρχεται σε μια γλώσσα με βάση τη φωνητική της μορφή αλλά μεταφράζεται σε αυτή με τη χρησιμοποίηση ήδη υπαρκτών γλωσσικών στοιχείων της γλώσσας που τη δέχεται. Έτσι, για παράδειγμα, η λέξη ουρανοξύστης, ενώ αναλύεται μορφολογικά σε ελληνικά στοιχεία (< ουραν(ός) -ο-+ ξυσ- (ξύνω) -της), είναι μεταφραστικό δάνειο από το αγγλικό sky-scraper, καθώς μεταφράζει στα ελληνικά κάθε στοιχείο της αγγλικής λέξης: sky 'ουρανός', scrap(e) 'ξύνω', -er -της (μόρφημα που δηλώνει όργανο). H μετάφραση μπορεί να είναι απόλυτα πιστή ή όχι. Στη δεύτερη περίπτωση μπορούμε να μιλήσουμε για ελεύθερα μεταφραστικά δάνεια. H απόδοση του γαλλικού sensualisme στα νέα ελληνικά ως αισθησιοκρατία δείχνει αυτήν ακριβώς την ελευθερία στην απόδοση: το δεύτερο συνθετικό -κρατία χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει το γαλλικό -isme χωρίς να πρόκειται για ακριβή μετάφρασή του. Στην κατηγορία των μεταφραστικών δανείων πρέπει να εντάξουμε και τον σημασιολογικό δανεισμό. Είναι η περίπτωση που μια λέξη αποκτά μια νέα σημασία υπό την επίδραση μιας ξένης λέξης που έχει και τις δύο σημασίες. Στην ουσία δηλαδή η γλώσσα που δέχεται το δάνειο μεταφράζει την ξένη λέξη και το αποτέλεσμα της μετάφρασης είναι μια λέξη που ήδη προϋπάρχει στη γλώσσα. Τέτοια είναι η περίπτωση της νεοελληνικής λέξης ποντίκι, που χρησιμοποιείται σήμερα και με τη σημασία 'μικρή συσκευή συνδεδεμένη σε ηλεκτρονικό υπολογιστή'. Αποτελεί μετάφραση της αγγλικής λέξης mouse '1. γκρίζο τρωκτικό, 2. μικρή συσκευή συνδεδεμένη σε ηλεκτρονικό υπολογιστή', με αποτέλεσμα η νεοελληνική λέξη ποντίκι, που είχε μόνο την πρώτη σημασία, να αποκτήσει και τη δεύτερη.

Link: 
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/glossology/show.html?id=307